Voor u gelezen: Het Checklist Manifest

Een boek van Atul Gawande.

checklistmanifestWat is het toch met die checklists? En waarom steeds weer de luchtvaart als voorbeeld? Een operatiekamer is geen cockpit, op de intensive care werken geen piloten. Het morren over CRM (Crew Resource Management) en Leren van de Luchtvaart neemt toe en zoals we al in een eerder artikel bespraken is dat helaas zowel begrijpelijk als onnodig.

In de praktijk zien we meer en meer ‘afvink’ checklists, administratieve A3tjes en helaas zelfs checklists op iPads die het werk onmogelijk proberen te maken als iemand geen pincode invoert. Goed bedoeld, maar volstrekt ineffectief.

Maar checklists en procedures zijn wel degelijk krachtige instrumenten om de zorg (en vele andere sectoren) te verbeteren. Waar gaat dit dan mis? Atul is chirurg en doceert aan de Harvard Medical School. Ook geeft hij leiding aan het Safe Surgery Saves Lives project van het WHO. Daarnaast is hij ook een geweldige, down-to-earth schrijver. In dit leuke en goed leesbare boek neemt Atul ons mee op zijn eigen reis om te komen van ‘verkeerde’ checklists (zoals we ze helaas nog veel tegen komen) naar een effectief, bruikbaar instrument. En het onderzoek naar de (enorme) effectiviteit van zijn werk is openlijk beschikbaar.

Hij bespreekt eerst de totstandkoming van de checklist in de luchtvaart: de professionals, de ‘helden’ die testpiloten in de jaren 50 waren begonnen toe te geven dat ze fouten maakten. Dat ze hulp nodig hadden om de meest basale fouten te voorkomen. Want ervaring en kennis waren daarvoor niet genoeg.

Op effectieve wijze weerlegt hij het argument dat de medische wereld te complex en te Afbeeldingsresultaat voor building site checklistveranderlijk is om checklists tot nut te laten zijn. Hij vergelijkt processen als een recept bakken (simpel), een raket lanceren (een complexe aaneenschakeling van simpele handelingen) tot het opvoeden van een kind (complex en veranderlijk). Het lichaam, de patiënt, reageert altijd op zijn eigen manier. Door naar de bouwsector te kijken geeft hij aan hoe een procedure structuur kan geven aan een proces om een zeer complex geheel foutloos neer te kunnen zetten. Via deze procedure kan zelfs de ‘laagste’ bouwvakker problemen of observaties inbrengen die door de hoogste leiding via de procedure moeten worden behandeld. De bouw haalt via deze procedures een veiligheidsniveau waarin slechts in 0,00002% van de bouwprojecten voorkombare fouten worden gemaakt.

Afbeeldingsresultaat voor aviation checklists and proceduresHier valt op dat ook Atul het onderscheid tussen checklist en procedure niet maakt. Zowel voor de bouw, als ook voor zijn voorbeelden uit de luchtvaart haalt hij deze door elkaar. Wat hij in de bouw beschrijft als effectieve checklist is in feite een zeer goed uitgewerkte procedure. Dat haalt de waarde niet onderuit: de procedure in de bouw is zo gebouwd dat deze het veranderlijke, organische werk van het bouwen vrijwel foutloos maakt in alle omstandigheden die van tevoren nooit helemaal bekend zijn.

Vervolgens kijkt hij naar onderzoek in de medische wereld. Hij ziet voorbeelden van checklists met wel 30 items. Vaak werken deze in de praktijk dan ook niet. Briefing blijkt wel een gemene deler in deze checklists, en niet zonder reden. Briefing is de fundering van goed teamwerk en, zo blijkt uit onderzoek, 64% van de specialisten vond bij vertrek uit de OK dat er sprake was van goed teamwork. Echter vond maar 28% van de verpleegkundingen dat ook. Stof tot nadenken! Het team vormt blijkbaar niet het vangnet wat er vaak van wordt verwacht.

Atul is hierna begonnen zelf een checklist te ontwikkelen. Hoewel hij ook hier de checklists (doen-en-checken) door elkaar haalt met (nood)procedures (lezen-en-doen) bespreekt hij precies de moeilijke punten: het kiezen van de punten, het testen, het wegen, de prioriteiten, allemaal om de checklist beknopt te houden. De noodzaak van stop-momenten, besluiten wie het uitvoeren van de checklist bewaakt, het zijn allemaal ingewikkelde punten die niet in twee besprekingen kunnen worden gemaakt. En pas na veel simulatie en testen in gebruik kunnen worden genomen.

Afbeeldingsresultaat voor checklist healthcare

Zeer sterk is het stuk waarin Atul in gaat op de resultaten bij zijn uitgebreid onderzoek (complicaties -36%, sterven -47%, infecties -50%).  En daarna ook op waarom het dan toch zo ontzettend moeilijk is om professionals over te halen checklists te gebruiken. Zelfs goede checklists (en deze zijn tegenwoordig nog erg zeldzaam) trekken maar moeilijk enthousiaste gebruikers. Ze geven het gevoel dat de autoriteit wordt ontnomen en Atul werpt hier tegen dat het tijd wordt dat discipline net zo belangrijk wordt als autoriteit.

Als afsluiter gaat hij in op de kern van Human Factors: het durven toegeven van fouten. Het onderzoeken van de oorzaak en waarom in de luchtvaart binnen een paar maanden alle piloten wereldwijd een nieuwe procedure volgen terwijl adoptie in de medische wereld vaak na 20 jaar nog steeds op slechts 50% staat. Cultuur is hier het pijnpunt, en hij benadrukt dat het van bovenaf opleggen van (vaak ongeteste en onwerkbare) checklists niet de manier is. De cultuur moet eerst anders, voor een checklist verbetering kan brengen. Dit onderschrijven wij van de Human Factors Adviesgroep ten zeerste!

Een Ted video van een interessante lezing (15 minuten) van Atul Gawande aan Ted vindt u hier. Ook zijn op Youtube de instructiefilmpjes van zijn checklist te vinden, hier het ‘hoe wel te gebruiken’ en ook ‘hoe niet te gebruiken’, aangepast aan de specifieke procedures van de NHS in Engeland. Internationale varianten zijn ook te vinden.

Het Checklist Manifest
Atul Gawande
ISBN 978 90 5712 323 8

Twitter Facebook Linkedin Google Reddit Tumblr StumbleUpon Pinterest