Human Factors in de crisisbeheersing

Volgens onderzoek naar ongevallen in de luchtvaart zijn menselijke factoren (human factors) in ruim 70% van de gevallen de oorzaak. Structureel onderzoek naar de invloed van human factors bij ongevallen en missers in de crisisbeheersing, hulpverlening en zorgsector ontbreekt vooralsnog. 

Analyses van evaluatierapporten van de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid en de Onderzoeksraad Voor Veiligheid leveren sterke aanwijzingen dat  het in die sectoren niet echt anders is. Binnenkort zal hierover een publicatie bij de SDU verschijnen.Waarom belangrijk?
De as van de nationale crisisorganisatie is het deel waarin het proces van beeld-, oordeels-, advies- en besluitvorming plaatsvindt. Dat zou gebaseerd moeten zijn op situational awareness, een human factor waarbij het gaat om inzicht te hebben in wat er aan de hand is, wat er al gebeurd is, wat er staat te gebeuren en de beschikbare opties om de situatie aan te pakken. Deze factor is de basis voor beslissingen. Onvoldoende of onjuist omgevingsbewustzijn leidt tot verkeerde beslissingen en aantasting van effectiviteit en veiligheid.Cyberstorm III
Volgens het evaluatierapport van de oefening Cyberstorm III vormt een actueel geïntegreerd beeld van de situatie het “startpunt van het proces van interdepartementale crisisbesluitvorming”. Het bereiken van situational awareness is dus ‘core business’. Tijdens Cyberstorm III deden zich daar problemen mee voor. Men leek te veel te zijn gericht op deelbeelden (het aaneenschakelen van incidenten en knelpunten). Er werd, volgens de onderzoekers, teveel vanuit verschillende sporen toegewerkt naar een ambtelijk advies. Volgens hen had “een meer integrale werkwijze meer kans gehad op het uiteindelijk te bereiken integrale beeld van de situatie”.

Team resource management
De werkwijze speelde een rol van betekenis. Vermoedelijk was hierbij een tweede human factor aan de orde namelijk het team resource management (TRM). TRM is gericht op het optimaal gebruik van alle ter beschikking staande bronnen binnen het team, zoals de genoemde mensen, uitrusting en procedures. Daarbij staat de invloed van human factors centraal. Vandaar dat bewust en goed TRM  rekening houdt met de volgende human factors:

  • Professionele communicatie;
  • Leiderschap en het opvolgen van leiding;
  • Situational awareness bij het individu en het team;
  • Besluitvorming en evaluatie;
  • Stress, vermoeidheids- en workloadmanagement;

Opleiden, trainen en oefenen
Verbetering van het team resource management is goed mogelijk door scholing in het vak menselijke capaciteiten en beperkingen (human performance and limitations) en zogenaamde TRM-trainingen.

Human performance and limitations behandelt fysiologische, psychische en sociologische eigenschappen van de mens onder uiteenlopende bezwarende omstandigheden. Het menselijk functioneren wordt onder andere belemmerd door factoren zoals overload aan informatie, onduidelijke communicatie/informatie, tijdsdruk, vermoeidheid en stress. De overgedragen kennis leidt tot inzicht in het effect van deze factoren op menselijke eigenschappen en de wijze waarop men daar in de crisisorganisatie mee om kan gaan.

Tijdens TRM-trainingen worden leden van crisisteams op realistische, veilige en gecontroleerde wijze in allerhande incidentsituaties en omstandigheden gebracht. Direct na afloop krijgen de leden individuele feedback op alle aspecten van belang bij TRM door middel van debriefings.

Waar mensen werken worden fouten gemaakt. Bij de crisisbeheersing kunnen die fouten ernstige gevolgen hebben. De luchtvaart heeft een cultuuromslag gemaakt en ‘geaccepteerd’ dat mensen fouten kunnen maken. De sector leert van die fouten om daarmee de kans op ongevallen en incidenten te reduceren. Resultaat: een veiliger luchtvaart. Bewuste aanpak van human factors maakt het verschil; ook in de crisisbeheersing.

Twitter Facebook Linkedin Google Reddit Tumblr StumbleUpon Pinterest

Leave a Reply