Brandweerzorg op maat, het nieuwe denken over veiligheid en human factors

Sinds jaar en dag is de inzet van een tankautospuit met een bezetting van 6 personen, de TS-6, het standaard antwoord van de brandweer op meldingen. Steeds vaker wordt hiervan afgeweken en wordt de bezetting beperkt tot 4 personen, de TS-4. Daarnaast worden voertuigen voor snelle interventies ingezet, bezet met twee personen, de SIV-2. Variabele voertuigbezetting wijkt af van het Besluit Veiligheidsregio’s dat uitgaat van de TS-6. Het bestuur van de Veiligheidsregio is echter bevoegd hiervan af te wijken onder de voorwaarde dat de veiligheid van burgers en brandweerpersoneel gelijk blijft aan de inzet van de TS-6. Brandweerzorg op maat dus, maar hoe zit het dan met de vereiste veiligheid, als de belangrijkste factoren daarbij, de human factors, nog niet in het vizier zijn?

Variabel bezette voertuigen worden ingezet ter verbetering van opkomsttijden ten opzichte van de TS-6 en als respons op maat van de aard van het incident. De Nederlandse Vereniging van Brandweerzorg en Rampenbestrijding (NVBR) heeft hier in mei rapport over uitgebracht met de titel ‘Uitruk op maat. Rapportage over het project variabele voertuigbezetting’.

Kenmerkend voor inzet van kleinere teams is dat ze meestal worden geconfronteerd met een incident in de acute fase. Daarin is sprake van hectiek en ontwikkelingen die zich vaak in hoog tempo opvolgen. Sprake is van snelle wisseling van werkdruk (‘hollen of stilstaan’), overmatige input van zintuiglijke prikkels op de plaats incident, de invloed van het klimaat ter plaatse, stress, uitputting, confrontatie met slachtoffers, de emotionele impact van het incident, gevaarlijke omstandigheden etc. Allemaal factoren die aan kleinere teams een hogere lichamelijke en psychische piekbelasting opleveren. Vandaar de aandacht die wij vragen voor human factors die een bepalende rol spelen bij hun veiligheid.

Het optreden moet uiterst professioneel zijn, teamleden moeten weten wat ze moeten doen én vooral laten. Bevelvoerders moeten bij hun taak steviger in hun schoenen staan om het team te leiden. Hechte samenwerking en een hoge teamkwaliteit moeten borg staan voor de veiligheid van ieder teamlid. Het mag  daarbij niet ontbreken aan goede professionele communicatie en gezamenlijke opbouw van een toereikende situational awareness gericht op het ontstaan en verloop van het incident. Die wordt bevorderd door een adequate snel cyclische besluitvorming, zoals die bijvoorbeeld gebruikelijk is in de luchtvaart (de DODAR cq BOBOC-methode). Daarmee kan het team zich snel aanpassen aan de ontwikkeling van het incident en vanwege de veiligheid op tijd tot de conclusie komen dat snelle opschaling noodzakelijk is. Zo wordt voorkomen dat ze willens en wetens door blijven modderen en zich in een gevaarlijke situatie manoeuvreren. Deze neiging, die we ‘risky shift’ noemen, vormt een risico voor de inzet van variabele voertuigbezetting die door team resource management kan worden verlaagd. De principes van team resource management (TRM) horen bij het functioneren van kleinere teams. Een belangrijk kenmerk daarvan is assertiviteit: een eigenschap die levensreddend kan zijn. Ieder teamlid, ongeacht rang of stand, moet de durf hebben om aan te geven dat er iets fout gaat, of dat iemand een misser begaat of dreigt te begaan. Uit de luchtvaart weten we dat intensieve team resource management trainingen er aan bijdragen dat teams, zoals die van de TS-4 en de SIV-2 onder deze omstandigheden effectief en veilig uit de verf komen.

Zo vormt de inzet van variabel bezette voertuigen een gelegenheid waarop nieuwe inzichten in cultuur en bedrijfsvoering van de brandweer aan de orde kunnen komen met als hopelijk resultaat:

  • Verbetering van de veiligheidscultuur zodat iedereen kan leren van elkaars fouten, ook van ogenschijnlijk ‘minieme en onbeduidende’ die juist zo’n belangrijke rol spelen bij de preventie van grote incidenten;
  • Verbetering van leiderschap, teamwork, communicatie en bewuste besluitvorming in de teams;
  • Herkenning van zwakke punten in het ontwerp van hulpmiddelen, protocollen en systemen;
  • Inzicht in de reden waarom medewerkers fouten maken en waar deze fouten onveiligheid tot gevolg hebben

Zou dat niet een prachtige ambitie in het nieuwe denken over brandweerzorg kunnen zijn? De Human Factors Adviesgroep bezit de expertise en instrumenten om de sector hierin van dienst te zijn.

Twitter Facebook Linkedin Google Reddit Tumblr StumbleUpon Pinterest

Leave a Reply